Trong định hướng phát triển cụm công nghiệp, tỉnh Quảng Ninh đang đẩy mạnh quy hoạch và hỗ trợ di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, nhằm mở rộng không gian sản xuất, tạo quỹ đất sạch thu hút đầu tư và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp - dịch vụ hiện đại. Cùng với hệ thống cơ chế, chính sách hỗ trợ mới, Quảng Ninh đang tạo động lực quan trọng để các cụm công nghiệp phát triển đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Tạo dư địa phát triển công nghiệp bền vững

Giai đoạn 2019-2025, Quảng Ninh triển khai thực hiện Nghị quyết số 201/2019/NQ-HĐND ngày 30/7/2019 của HĐND tỉnh về chính sách hỗ trợ di dời các cơ sở tiểu thủ công nghiệp gây ô nhiễm môi trường hoặc không còn phù hợp với quy hoạch đô thị. Qua rà soát, toàn tỉnh có 2.361 cơ sở thuộc diện xem xét di dời. Tuy nhiên, sau hơn 5 năm triển khai, mới có 862 cơ sở được xử lý, đạt khoảng 36,5%. Trong đó, phần lớn là chấm dứt hoạt động, hoặc chuyển đổi ngành nghề; chỉ có 76 cơ sở thực hiện di dời tới địa điểm sản xuất mới. Kết quả này cho thấy việc đưa các cơ sở sản xuất vào cụm công nghiệp chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, chưa tạo được sự chuyển dịch rõ nét từ sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình sản xuất tập trung.

Thực tiễn triển khai cũng bộc lộ nhiều khó khăn, bất cập như việc xác định đối tượng di dời giữa các địa phương chưa thống nhất; nhiều cơ sở sản xuất quy mô hộ gia đình, nguồn vốn hạn chế, công nghệ lạc hậu; mức hỗ trợ còn thấp... Trong khi đó, quy định pháp luật hiện hành chưa có cơ chế bắt buộc di dời đối với toàn bộ các cơ sở này, khiến việc triển khai theo hướng “buộc di dời” không còn phù hợp với thực tế.

Theo kết quả rà soát bước đầu trong tháng 2/2026, toàn tỉnh hiện còn 1.307 cơ sở sản xuất nằm trong khu dân cư. Trong số các cơ sở đã có thông tin diện tích, có 530 cơ sở diện tích từ 150m² trở xuống (chiếm khoảng 41%); 313 cơ sở có diện tích từ trên 150m² đến 300m² (chiếm khoảng 24%); 113 cơ sở có diện tích từ trên 300m² đến 500m² (chiếm khoảng 9%); 67 cơ sở có diện tích từ trên 500m² đến 1.000m² (chiếm khoảng 5%) và 63 cơ sở có diện tích trên 1.000m² (chiếm gần 5%). Qua rà soát, khoảng 349 cơ sở được đánh giá có khả năng áp dụng chính sách di dời, chủ yếu là các cơ sở có diện tích trên 300m² và sử dụng thường xuyên từ 5 lao động trở lên. Đây được xem là nhóm có tiềm năng tham gia vào các cụm công nghiệp trong thời gian tới.

Song song với chính sách di dời, thời gian qua tỉnh cũng triển khai cơ chế hỗ trợ tiếp cận mặt bằng sản xuất tại các cụm công nghiệp thông qua chính sách bù giá cho chủ đầu tư hạ tầng theo Nghị quyết số 48/2016/NQ-HĐND và Nghị quyết số 148/2018/NQ-HĐND của HĐND tỉnh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cơ chế này chưa phát huy hiệu quả như mong muốn. Nhiều chủ đầu tư hạ tầng chưa thực sự mặn mà do mức hỗ trợ còn thấp so với tổng vốn đầu tư, trong khi thủ tục quản lý, quyết toán kinh phí phức tạp; doanh nghiệp thuê mặt bằng cũng khó tiếp cận đầy đủ chính sách hỗ trợ. Từ thực tiễn đó, tỉnh đang nghiên cứu điều chỉnh cơ chế hỗ trợ theo hướng trực tiếp, đơn giản và gắn chặt với hiệu quả đầu tư, hoạt động sản xuất tại cụm công nghiệp.

Trong bối cảnh mới, Quảng Ninh đang đẩy mạnh phát triển hệ thống cụm công nghiệp theo hướng bài bản, đồng bộ, phấn đấu đến năm 2030 bình quân mỗi xã, phường, đặc khu có ít nhất 1 cụm công nghiệp. Các cụm công nghiệp được quy hoạch chủ yếu tại những vị trí có hạ tầng giao thông thuận lợi, kết nối với các khu công nghiệp hiện có và trong quy hoạch, hướng tới hình thành mạng lưới công nghiệp vệ tinh và công nghiệp hỗ trợ cho các doanh nghiệp lớn.

Theo Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh được quy hoạch 36 cụm công nghiệp với tổng diện tích hơn 2.105ha tại 25 địa phương. Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập và mở rộng 19 cụm công nghiệp với tổng diện tích hơn 1.068ha, đạt trên 50% quy hoạch đề ra. Trong đó, 7 cụm công nghiệp đã hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và đi vào hoạt động với tổng diện tích hơn 373ha, phát huy hiệu quả rõ nét trong thu hút đầu tư, giải quyết việc làm và thúc đẩy phát triển công nghiệp địa phương. Một số cụm công nghiệp có tỷ lệ lấp đầy cao như: Hà Khánh đạt 100%, Phương Nam đạt 93,5%, Cẩm Thịnh đạt 89%, Nam Sơn đạt 86,78%, Đông Mai đạt khoảng 73%...

Hiện tỉnh có 11 cụm công nghiệp đang triển khai đầu tư hạ tầng kỹ thuật với tổng diện tích gần 696ha. Trong đó, cụm công nghiệp Yên Than khởi công từ tháng 7/2025, hiện đã hoàn thành khoảng 90% khối lượng san nền và khoảng 40% hạ tầng kỹ thuật, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Cụm công nghiệp Đông Đầm Hà B cũng đang được đẩy nhanh tiến độ thi công và GPMB, dự kiến bắt đầu thu hút nhà đầu tư thứ cấp từ quý IV/2026. Ngoài ra, nhiều cụm công nghiệp khác như Yên Thọ, Hoành Bồ 1, Quảng Thành, Dương Huy, Thanh Lâm 1, Hải Yên, Quảng Đức... cũng đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, GPMB, lập quy hoạch chi tiết và đánh giá tác động môi trường.

Đối với những cụm công nghiệp chưa thành lập, toàn tỉnh hiện còn 17 cụm công nghiệp với diện tích hơn 921ha. Một số dự án đang được đẩy nhanh tiến độ thẩm định như Liên Hòa, phía Tây Đầm Hà A, Vô Ngại... Đáng chú ý, qua rà soát tổng thể, Quảng Ninh đang đề xuất mở rộng quy hoạch lên 63 cụm công nghiệp với tổng diện tích khoảng 3.356ha tại 46/54 địa phương trong giai đoạn 2021-2030. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu mỗi xã, phường, đặc khu có ít nhất một cụm công nghiệp, tạo dư địa phát triển công nghiệp đồng đều và bền vững trên toàn tỉnh.

Gỡ “điểm nghẽn”, tạo lực hút doanh nghiệp vào cụm công nghiệp

Bên cạnh việc đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, Quảng Ninh đang tập trung tháo gỡ một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất trong phát triển cụm công nghiệp, đó là thu hút doanh nghiệp, cơ sở sản xuất vào đầu tư, hoạt động trong cụm công nghiệp. Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở sản xuất nhỏ, hộ kinh doanh và hợp tác xã vẫn còn tâm lý e ngại khi di dời vào cụm công nghiệp do chi phí đầu tư ban đầu lớn, nhất là chi phí xây dựng nhà xưởng và thuê hạ tầng. Đây cũng là nguyên nhân khiến tiến độ sắp xếp, di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư chưa đạt như kỳ vọng.

Nhằm tháo gỡ khó khăn này, tại Kỳ họp thứ 2 HĐND tỉnh khóa XV diễn ra ngày 28/4/2026, HĐND tỉnh đã thông qua Nghị quyết số 05 quy định chính sách hỗ trợ các cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp thực hiện di dời, đầu tư vào cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030. Đây được xem là chính sách quan trọng, tạo động lực mới để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các cụm công nghiệp. Theo nghị quyết, đối tượng được hỗ trợ gồm hộ kinh doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc các ngành nghề được khuyến khích đầu tư, thực hiện di dời vào cụm công nghiệp. Các doanh nghiệp có vốn nhà nước và doanh nghiệp FDI không thuộc diện hỗ trợ.

Điểm đáng chú ý là tỉnh hỗ trợ 30% chi phí xây dựng nhà xưởng mới, mức hỗ trợ tối đa 550 triệu đồng/cơ sở. Đồng thời, hỗ trợ 100% chi phí thuê hạ tầng trong thời gian 5 năm, nhưng không quá 300 triệu đồng/cơ sở/năm đối với các cơ sở sản xuất đang hoạt động trong khu dân cư, hoặc các dự án đầu tư mới vào cụm công nghiệp. Chính sách này được đánh giá sẽ góp phần giảm đáng kể áp lực tài chính ban đầu cho doanh nghiệp, đặc biệt là các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ có nhu cầu mở rộng quy mô, hoặc di dời khỏi khu dân cư.

Giám đốc Công ty CP Salomon Phạm Thị Tươi cho biết: Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến hàu và đã sản xuất trong khu dân cư gần 10 năm qua. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến việc mở rộng sản xuất, mà còn tác động tới môi trường và sinh hoạt của người dân xung quanh. Vì vậy, chính sách hỗ trợ di dời vào cụm công nghiệp của tỉnh sẽ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính, sớm ổn định sản xuất và mở rộng hoạt động kinh doanh theo hướng bền vững. Dự kiến trong tháng 6/2026, doanh nghiệp sẽ di dời và đi vào hoạt động ổn định tại cụm công nghiệp Vân Đồn.

Theo đại diện Ban Quản lý dự án cụm công nghiệp Vân Đồn, thời gian qua tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách đồng hành cùng doanh nghiệp đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp, từ tháo gỡ thủ tục hành chính, hỗ trợ GPMB, đến đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Đặc biệt, Nghị quyết số 05 của HĐND tỉnh được đánh giá có ý nghĩa thiết thực trong việc tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư thứ cấp và đẩy nhanh tỷ lệ lấp đầy cụm công nghiệp.

Dù mới đi vào hoạt động từ tháng 9/2025, đến nay cụm công nghiệp Vân Đồn đã đạt tỷ lệ lấp đầy 32,67%, cho thấy tín hiệu tích cực trong thu hút đầu tư. Với chính sách hỗ trợ mới, kỳ vọng hiệu quả thu hút doanh nghiệp vào cụm công nghiệp sẽ tiếp tục được cải thiện trong thời gian tới. Việc ban hành các chính sách hỗ trợ không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu tư, mà còn góp phần thúc đẩy quá trình sắp xếp lại hoạt động sản xuất theo hướng tập trung, hiện đại và thân thiện với môi trường. Thời gian tới, tỉnh cũng sẽ tiếp tục tập trung tháo gỡ khó khăn trong công tác GPMB, hoàn thiện thủ tục đầu tư, đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại các cụm công nghiệp; đồng thời rà soát, bổ sung quy hoạch phù hợp với thực tiễn phát triển của từng địa phương.

Với lợi thế hạ tầng giao thông ngày càng đồng bộ, môi trường đầu tư thông thoáng và các cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ, hệ thống cụm công nghiệp của Quảng Ninh được kỳ vọng sẽ trở thành “bệ đỡ” quan trọng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển, tạo thêm việc làm, tăng thu ngân sách và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển công nghiệp bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.

Theo baoquangninh.vn